Núi lửa Hayli Gubbi ở Ethiopia bất ngờ thức giấc sau 12.000 năm, thế giới lo ngại gì?

1. Núi lửa Hayli Gubbi là gì, Ethiopia ở đâu trên bản đồ?

Núi lửa Hayli Gubbi là một núi lửa dạng khiên (shield volcano) nằm ở vùng Afar, phía đông bắc Ethiopia, thuộc khu vực được gọi là “thung lũng tách giãn” – nơi các mảng kiến tạo đang từ từ kéo xa nhau. Wikipedia

Ethiopia là quốc gia nằm ở vùng Sừng châu Phi (East Africa), không giáp biển nhưng gần Biển Đỏ và vịnh Aden – tuyến hàng hải quan trọng nối châu Âu, Trung Đông và châu Á. Vùng Afar của Ethiopia vốn nổi tiếng là khu vực có hoạt động núi lửa và địa chất rất mạnh, với nhiều núi lửa như Erta Ale, từng được coi là một trong những “cửa sổ vào lòng Trái đất”. Scientific American +1

Theo các nhà khoa học, Hayli Gubbi từng được xem là “gần như ngủ yên” trong hàng chục ngàn năm, không có ghi nhận phun trào trong thời kỳ lịch sử loài người. Lần phun trào được xác nhận vừa diễn ra ngày 23/11/2025 được coi là lần hoạt động đầu tiên sau khoảng 12.000 năm. Scientific American +1

2. Cột tro bụi khổng lồ và rủi ro với hàng không

Trong đợt phun trào này, Hayli Gubbi đã phóng lên bầu trời một cột tro bụi và khí độ cao ước tính tới khoảng 14 km, được vệ tinh ghi nhận kéo dài qua Biển Đỏ, lan tới Yemen và Oman. The Guardian

Tro núi lửa là “kẻ thù” của hàng không vì các hạt mịn có thể:

Bám vào thân máy bay, làm mài mòn bề mặt.

Chui vào động cơ phản lực, nóng chảy rồi kết dính, gây hỏng động cơ hoặc tắt máy.

Giảm tầm nhìn và ảnh hưởng hệ thống cảm biến.

Thực tế, đám mây tro từ núi lửa Hayli Gubbi đã lan rất xa. Nhiều cơ quan khí tượng và hàng không trong khu vực đã phát cảnh báo, một số chuyến bay ở khu vực Trung Đông và Ấn Độ phải đổi đường bay, hủy hoặc hoãn chuyến để tránh đi vào vùng tro bụi.

Hiện chưa ghi nhận thiệt hại nhân mạng lớn tại các khu dân cư quanh núi lửa, nhưng chính quyền Ethiopia cảnh báo người dân về nguy cơ động đất nhỏ, khí độc, tro rơi và yêu cầu hạn chế tiếp cận khu vực núi lửa. www.ndtv.com +1

3. Tác động môi trường và khí hậu: lo nhiều hay ít?

Khi núi lửa phun trào mạnh, ngoài tro bụi, một lượng lớn khí SO₂ (lưu huỳnh đi-ô-xít) sẽ được bơm lên tầng khí quyển. Với Hayli Gubbi, dữ liệu vệ tinh cho thấy một đám mây SO₂ lớn ở độ cao 5–17 km, di chuyển theo hướng đông bắc.

Về lý thuyết, nếu đủ lớn, lượng SO₂ này có thể phản xạ một phần ánh sáng Mặt trời, tạo hiệu ứng làm mát nhẹ toàn cầu trong thời gian ngắn – giống như sau các vụ phun trào lớn ở Iceland hay Indonesia trước đây. Tuy nhiên, cho đến lúc này, giới khoa học đánh giá:

Quy mô phun trào của núi lửa Hayli Gubbi chưa đến mức gây đảo lộn khí hậu toàn cầu.

Ảnh hưởng rõ nhất là chất lượng không khí tại các khu vực tro bay qua, có thể gây kích ứng mắt, đường hô hấp và ảnh hưởng sức khỏe những người nhạy cảm. Scientific American +1

Về lâu dài, Ethiopia và các nước lân cận cần tiếp tục theo dõi hoạt động của Hayli Gubbi: đợt phun này là sự kiện đơn lẻ hay mở đầu cho một chuỗi hoạt động mới, giống như một số núi lửa từng “thức dậy” rồi tái diễn phun trào nhiều lần.

4. “Phòng thí nghiệm ngoài trời” cho giới khoa học

Một núi lửa được cho là ngủ yên 12.000 năm bỗng hoạt động trở lại là món quà bất ngờ – dù có phần đáng sợ – với giới địa chất và núi lửa học.

Sự kiện núi lửa Hayli Gubbi:

Giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cấu trúc mảng kiến tạo ở vùng Afar – nơi được xem là điểm tách giãn giữa lục địa châu Phi và đáy biển đang hình thành. Scientific American +1

Cho phép nghiên cứu cách tro bụi và khí núi lửa di chuyển toàn cầu: từ Đông Phi sang Trung Đông, tới cả vùng trời Ấn Độ.

Cung cấp dữ liệu quý để cải thiện mô hình dự báo rủi ro cho hàng không, môi trường và sức khỏe cộng đồng trong các vụ phun trào tương tự tương lai.

Ethiopia vốn không phải điểm nóng du lịch đại chúng, nhưng với giới nghiên cứu, Afar là một trong những nơi “độc nhất vô nhị”, nơi bạn có thể quan sát Trái Đất đang tiếp tục “tách và nứt” ngay trước mắt.

5. Kết / Ý nghĩa với người Việt và người Việt tại Mỹ

Với người Việt, đặc biệt là cộng đồng người Việt tại Mỹ và hải ngoại, bản tin về núi lửa Hayli Gubbi mang vài ý nghĩa quan trọng:

Nhắc lại rủi ro tro núi lửa với hàng không: Nhiều bà con đi lại giữa Mỹ – châu Âu – châu Á có thể bị ảnh hưởng nếu các đường bay phải đổi hướng vì tro núi lửa. Hiểu lý do sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn khi chuyến bay bị delay hay đổi lịch.

Góc nhìn về biến đổi khí hậu và Trái đất động: Động đất, núi lửa, cực đoan thời tiết đều nhắc chúng ta rằng Trái đất luôn thay đổi. Người Việt sống ở nhiều khu vực dễ thiên tai (bờ đông, bờ tây Mỹ, Nhật, Úc…) càng cần chú ý tin môi trường – khí tượng.

Bài học về khoa học và cảnh báo sớm: Những hệ thống giám sát núi lửa, theo dõi tro bụi bằng vệ tinh cũng là nền tảng để các nước – trong đó có Việt Nam – học hỏi, nâng cấp cảnh báo thiên tai (bão, lũ, sạt lở…) trong tương lai.

© 2025 VietLinker.com – Nội dung được biên soạn độc quyền cho Vietlinker, dành riêng cho cộng đồng người Việt. Nghiêm cấm sao chép, trích dẫn hoặc sử dụng lại dưới mọi hình thức khi chưa có sự cho phép bằng văn bản của Vietlinker.